Ексклузивно: Почетоците На Македонската Атлетика

Објективно гледано, нема да го сретнеме ова на никое друго место. Нема да ни звучат познато голем дел од овие имиња, но што ќе биде кога ние ќе остареме? Дали ќе ни звучи убаво и фино на душа, ако си го сретнеме името на некој портал, кој копал низ историјата и пишал срамежливо збор-два и за нас?
Ова е една сторија за македонската Атлетика од дури и премногу далечната 1924та. Маестро Бошковиќ повторно не појачува со чиста и кристална историја, со податоци и информации, со времеплов низ нозете на луѓето кои започнале да ја етаблираат Кралицата.
Повелете на нова партија ’Обелоденување на историјата на македонската Атлетика’:

Во атлетиката се вклучив кон крајот на 60-те години од минатиот век. Се  одржуваше првиот натпревар во новата натпреварувачка сезона. Голем број атлетичари со нивните тренери се подготвуваа за старт во своите дисциплини. Судиите се распоредува на своите места. Централна фигура меѓу судиите беше Никола Радуловиќ, претседател на Судиската организација. И тој, како и останатите судии зрачеа со својата елеганција. Секој од нив носеше тегет палто и сиви панталони, со задолжителен амблем на Судиската организација. Посебна слика која ме импресионираше, беа судиите на целта. Седнати на судиската скала, како неизоставен елемент во судењето, одговорно, со рачно мерење ги пречекуваа атлетичарите на целта. А баш тука, на тоа место, седеа истакнатите поранешни спортисти и атлетски работници од повеоенит период. Се сеќавам на Љубица Несторова, Трајко Димитров, Џоџа Грековски, Владо Чадиковски, Киро Крстевски, Русе Глигориевски, Атанас Андреевски, Данило Поповиќ, Мирко Павлов, Тодор Пеливанов и др. Стартери беа Миле Младеновиќ и Миле Пeповски. На сите натпревари, задолжително имаше разглас, а спикер беше поранешниот рекордер и новинар, Зоран Михајлов, кој венсуваше вистинска спортска атмосфера на натпреварите. Често, во паузите меѓу трките, судиите ги евоцираа спомените од првите години на појавата на атлетиката во Македонија, а особено се потсетуваа на најпознатите атлетски имиња кои се афирмирале во репбличките  и сојузните рамки. И сега, после многу поминати години и децении, потсетувајќи се на  аборуваата на овие атлетски работници, а со помош на зашуваната атлетска документација,  се одлучив да ја подготвам оваа статија која зборува за почетоците на атлетиката во Македонија и првите организирани форми на атлетскиот спорт.

Како во другите средини на поранешна Југославија, така и кај нас, во периодот меѓу двете светски војни повремено се одржувале и јавни атлетски натпревари. Еден таков натпревар, за кој постојат сигурни податоци, бил одржан во Скопје, летото 1924 година. Учесници во трката биле десет фудбалери од тогашните клубови во Скопје – “Вардар”, “ССК” и “Напредок”. Трката била одржана по денешната улица “Македонија” во должина од околу 500 метри.

Подоцна, во 1943 година, во Скопје била одржана штафетна трка 10х100 метри, на која настапиле учениците од повеќе училишта. Во истата година бил одржан натпревар во петобој на кој покрај други настапиле и спортистите: Душко Атанасовски, Славко Матовски, Игнат Матовски, Иле Иванов, Никола Таневски – Јанди и др. Сите тие по ослободувањето се вклучуваат во организираниот спорт и претставуваат значајни имиња на спортот во Македонија.

По завршувањето на Втората светска војна, покрај обновата и изградбата на земјата, во Македонија посебно внимание се водело и за развојот на физичката култура. Преку ДТВ “Партизан “ биле опфаќани сите младинци кои сакале да се занимаваат со спорт. Во рамките на друштвата биле застапени повеќе спортови меѓ у кои и атлетиката. Тогаш започнуваат да се одржуваат и првите атлетски натпревари кои предизвикувале голем интерес кај многубројната публика.

Пролетта 1945 година почнале натпревари во трчање на кратки патеки, скок во далечина и фрлање ѓуле. Учесници во овие натпревари биле припадниците на армијата, ученици и работници. Големиот интерес што го предизвикале ваквите натпревари набргу довел и до основање на првата атлетска секција. Таа била основана во рамките на спортското друштво “Работнички” – Скопје, во мај, а веќе во текот на јули атлетска секција била основана и при тогашното спортско друштво “Mакедонија” (денешното спортско друштво “Вардар”). Набргу,  до основање на секции за атлетика, а кои подоцна прераснале во клубови, дошло во сите поголеми градови во Македонија – Битола, Прилеп, Куманово, Тетово, Штип, Велес, Охрид и др. Зглемувањето на бројот на атлетски клубови, во 1947 година, ќе доведе и до основање на Атлетскиот сојуз на Македонија.

На 1 мај 1945 година бил одржан првиот атлетски настан, а првите носители на натпреварот биле: Лазо Милошевски,Бистрица Крањец, Славко Матовски, Мемо Сулејманов, Петко Димитровски, Ристо Бајалски, Стеван Демирев, Наталија Шошкиќ, а нешто подоцна во атлетиката влегле и : Андреа Герасимовски, Лидија Славковска, Вера Шекеринова, Зага Иванова и др.

Помасовен атлетски натпревар во неколку дисциплини бил одржан на 1-5 август 1945 година во рамките на Програмата на првиот Републички слет во Скопје. Атлетските натпревари во повоените години биле масовно следени од граѓаните. Така, забележено е дека на некои од нив имало 5-6 илјади публика.

За време на одржувањето на вториот фискултурен слет од 3-4 август 1946 година, биле одржани и летно – атлетски натпреварувања за првенство на Македонија. Некои од учесниците на натпреварот постигнале добри резултати: Славко Матовски на 100 метри постигнал време од 12,2 , во скок во височина скокнал 140 см., а трчал и на 400 метри. Миркуловски на 1500 метри трчал за 4:50. Во фрлачките дисциплини настапил Лијаковски, кој во фрлање диск постигнал резултат од 31,60 метри а ѓуле фрлил 9,72 метри. Атлетичарката Наталија Шошкиќ, 60 метри истрчала за 9,4 секунди.

На 21 август 1946 година било одржано градско првенство на Скопје на кое биле постигнати неколку добри резултати: во трката на 100 метри најдобар бил Славко Матовски со резултат 11,8 , второ место освоил Урош Петровски со 12,1 , а трет бил Лазо Милошевски со 12,3.

На 400 метри, Драго Хочевар бил прв со 55 секунди, а втор бил Ристо Бајалски со 55,1. Најдобар на 1500 метри бил Лазо Милошевски постигнувајќи резултат 4:51. Наташа Шошкиќ во скок во височина прескокнала 134 см. Во 1947 година, атлетичарката Вера Шекеринова  го изедначила југословенскиот рекорд на 60 метри со резултат 8,0 сек.

Во периодот помеѓу 1947 и 1954 година се одржуваат повеќе меѓурепублички  натпревари, главно меѓу Македонија, Србија, Босна и Херцеговина и Црна Гора.

Условите за бавењето со атлетиката во тоа време биле доста скромни. Патиките за трчање биле обични,  платнени, но и тие тешко се набавувале. Ретко се случувало некој да има спринтерки или тренерки и убава спортска облека. Голем број од спортистите трчале и боси, но со огромна љубов и ентузијазам да постигнат добри резултати. Од ден во ден, бројот на членовите на клубовите  се повеќе се зголемувал.Покрај материјалните проблеми, голем недостиг биле и школуваните стручни кадри.  Единствениот тренер во тоа време кој што дипломирал на ДИФ во Белград  бил Славко Матовски, член на “АК Работнички”.

Во првите години по Втората светска војна, атлетските натпревари и тренинзите се одржувале на пољана или во дворот на училиштата. За тие години на почетоците на атлетиката се потсетува познатата атлетичарка Бистрица Крањец:

Трениравме во дворот на Женската гимназија во Скопје, потоа на импровизираната патека на сегашниот Градски стадион, кој беше во изградба. Патеката беше од земја, немавме  некои услови за тернинг . Со оглед на тоа дека имаше само една просторија во една соблекувална под северната трибина на Градскиот стадион, најпрвин се соблекуваа и облекуваа женските, па потоа машките. Тогаш во Женската гимназија, како што се викаше тогаш, предаваа Руса Апостолова, Вера Панова и Даница Попова, кои ни беа и тренери. Многу ни помагаше и Митко Радулов од ДТВ “Партизан”, а најмногу Славко Матовски, сестран спортист.

Во Прилеп, првите атлетски дисциплини: трчање, фрлање ѓуле, скокање во височина и далечина, биле одржани во дворот на тогашната гимназија “Mирче Ацев” (денешното ОУ “Kочо Рацин”). До оградата  од куќата на Ношпал била ископана јама, која се користела за доскок при натпреварувањата во скок во далечина, скок од место, трискок и скок во височина. До 1950 година, прилепските атлетичари на атлетските натпревари настапувале како атлетска секција при СД “Гоце Делчев”.

Во годините на почетоците на македонската атлетика, на атлетската сцена се појавиле голем број атлетичари кои победувале и постигнувале рекорди, но некои од нив оставиле траен белег  во својот професионален ангажман како врвни новинари, репортери, писатели, универзитетски професори, врвни тренери и др. За некои од нив ќе зборуваме во пролжението.

Славко Матовски, покрај  активностите во атлетиката,  беше основоположник на повеќето мали спортови во Македонија: ракомет, кошарка и одбојка.  Беше рекордер на Македонија на 100 м., скок во височина и десетобој. Според некои статистички податоци, 23 пати ги уривал македонските рекорди. Како прв дипломиран студент на ДИФ во Белград, секогаш им помагаше на останатите атлетичари не само од АК “Работнички”, туку и сите оние кои се занимавале со атлетиката. Во својот спортски живот д-р Славко Матовски долго години беше професор на Факултетот за физичка култура во Скопје и директор на Републичкиот завод за физичка култура, поранешен Републички  комитет за физичка култура.

SMСлавко Матовски (лево)

Славко Матовски магистрирал во 1960 година на Медицинскиот факултет во Скопје на тема “Mестото на Спорското друштво “Работнички” од Скопје во нашето напредно работничко спортско движење и неговата улога во развојот на спортскиот живот во СР Македонија”. Докторирал на тема : “Напредно работничко спортско движење во Вардарска Македонија од неговата појава 1944 година, со осврт на синдикалното спортско движење во НР Македонија (1944-19470 – 1982”.                                          

Во првите години по Втората светска војна, блесна првата атлетска легенда – Лазо Милошевски.

Уште во 1947 година, Лазо Милошевски станува член на југословенската репрезентација на Балканските игри во Букурешт (Романија). Во штафетата 4×400 метри освоил златен медал со балкански рекорд, додека на 200 метри го освоил 4 место. На двомечот на атлетските репрезентации Италија – Југославија кој се одржал во 1948 година во Милано, го освоил првото место на 4×400 метри со нов југословенски рекорд.

На првенството на Југославија кое се одржало во 1950 година во Загреб, Лазо Милошевски настапил во својата најомилена дисциплина, 400 метри. Во оваа трка освоил златен медал и поставил нов македонски рекорд. Кратко време Лазо Милошевски настапувал како член на „Црвена Звезда“ од Белград . Тогаш станал југословенски првак на 200 метри, а на 400 метри го освоил второто место.

Во 1954 година во Брисел, Лазо Милошевски бил првиот македонски спортист – учесник на едно Европско првенство. Тогаш на 400 метри успел да ја мине првата квалификација. Во финалната трка  4×400 метри завршил на 5-то место. Наскоро, истата година го поставил македонскиот рекорд на 400 метри со резултат од 49,6 секунди.

Покрај спотрските резултати на атлетската патека, Лазо Милошевски бил и уредник на Спортската редакција на Радио Скопје. Со својот магнетофон регистрирал многу  спортски настани, а низ етерот постојано струел неговиот глас. Како новинар, информирал од најголемите спортски настани, како и од Олимпијадите. Иако неговото здравје било сериозно нарушено, тој не отстапувал од својот новинарски пат и постојано чекорел напред. Последна негова олимпијада бил Рим – 1960 година.

Иако не го познаваат голем број спортисти, особено помладите генерации, Сулејманов Мемо е секако основоположник на маратонското трчање во Македонија. Во годините непосредно по Втората светска војна, Сулејманов настапувал во дисциплините на средни долги патеки. Како долгопругаш бил сопственик на сите рекорди во дисциплините од 3000 метри до маратонот. На Државното поединечно првенство на Југославија, одржано на 23-24 август 1946 година, Мемо Сулејманов го освоил II место со резултат 2:47. Пласманот во оваа трка недвосмислено потврдува за квалитетите на овој атлетичар не само во рамките на Македонија, туку и во тогашните југословенски простори.

Покрај Лазо Милошевски и Мемо Сулејманов, во периодот од 1947 до 1952 година, во “АК Вардар” настапувала уште едена голема легенда на македонската атлетика, Бистрица Крањец, подоцна Миркуловска. За тие пет години, колку што се занимавала активно со атлетика, таа поставила  девет рекорди на Македонија во дисциплините: 100, 200, 800, 80 м. со пречки, скок во далечина, скок во височина и далечина, фрлање ѓуле и диск и рекорд во штафетата 4×400 метри заедно со Шекеринова, Фишиќ и Иванова.

Бистрица Крањец Миркуловска е една од најпознатите писателки на поезија и проза за деца. Зад себе има објавено 16 збирки. Таа беше виш предавач по словенечки јазик на Филолошкиот факултет во Скопје и член на Друштвото на писателите на Македонија.  Добитник е на највисокото словенечко признание за преведувачи  “Поткарјева повелја”, “Златно перо” на Сојузот на преведувачи на Македонија, наградата “Кирил Пејчиновиќ” за животно дело и др.

 Во почетокот 50-те години, во спринтерските дисциплини се појавува Чедо Шаревски, член на АК “Работнички”. Во 1952 година, во Нови Сад, како младинец, на 100 метри истрчал 11,0 што претставувало нов македонски рекорд. Покрај тоа, Шаревски настапувал и во дисциплините скок во далечина и височина, 200 метри и штафетите. По завршувањето на атлетската кариера, се посвети на тренерската работа во својот матичен клуб. Беше професор по атлетика на Факултетот за физичка култура во Скопје. Магистрирал на Медицинскиот факултет во Скопје на тема: ”Развој на атлетиката во СР Македонија од првите почетоци до 1975 година”. Подоцна, во 1981 година, хабитирал на Факултетот за физичка култура на тема: “Состојбите на наставата по атлетика во основното и насоченото образование во СРМ и предлог мерки за нејзино подобрување”. Во почетокот на 90-те години, проф. Шаревски ја обавуваше функцијата претседател на АСМ.

Како успешен тренер, успеал да подготви повеќе врвни атлетичари кои го носеле дресот на Македонија и биле рекордери: Елица Змејкова, Ташко Благоев, Ѓорѓи Чадиковски, Стојан горубински, Јанко Јакимовски и др.

Љубиша Трбоевски беше вториот македонски маратонец, по Мемо Сулејманов. Како тркач на долги патеки, настапуваше на LjTповеќе маратони во земјата и странство. Во тоа време мошне популарни беа малите маратони на Кадињача и Фрушка Гора, каде Љубиша двапати го освојуваше II место. Неговиот најголем успех беше освојувањето на III место на меѓународниот маратон во Сегедин, Унгарија. Еден период беше член и на крос репрезентацијата на тогашна  Југославија. Со посебна радост настапуваше на ноќните трки низ улиците на Скопје, на 13 ноември – Денот на слободувањето на градот, кога се до 1962 година редовно победуваше.

Во 1958 година, на државното првенство, во трката на 10.000 метри, Љубиша Трбоевски беше втор, зад атлетската легенда Фрања Михалиќ, освојувач на сребрениот медал на Олимписките игри во Мелбурн во 1956 година. Големи успеси постигнуваше и во наредните години како член на АК “Партизан” од Белград. Во 1958 година беше прогласен за најдобар спортист на Македонија. По завршувањето на својата кариера како атлетичар, Трбоевски се посвети на тренерската работа во АК “Работнички

Еден од пионерите на македонската атлетика е и Ристо Бајалски, кој бил меѓу најдобрите спринтери во Македонија. По завршувањето на Втората светска војна, бил именуван за член на Владата на НР Македонија во 1951 година, како министер за трговија и снабдување. Ја извршувал  функцијата претседател на Сојузната стопанска комора на Југославија. Како поранешен спортист и спортски работник, Бајалски е основач – уредник на спортскиот весник “Спортист” (1955-1958) што го издаваше НИП Нова Македонија.

Поголемиот дел од животот, Бајалски работел како новинар во весниците “Нова Македонија” , “Борба” ,  “Политика” и др. Како успешен новинар, повеќе години работеше како дописник на НИП “Политика ” од Москва, од каде испратил огромен број написи кои го вклучуваат во редот на еден од водечките македонски и југословенски нивинари.

За развојот на атлетиката во Прилеп, големо значење има Ѓорѓи Гешовски, професор по физичко воспитување и долгогодишен атлетски тренер. Најпрво, како ученик во средно образование, настапувал за АК “Борец”. Уште во тоа време забележал убедлива победа на 1000 метри на кросот кој се одржал на терените на Гази Баба. Од 1956 година настапувал за АК “Mладост” од Земун. По враќањето во Прилеп, преминал во АК “Победа”, а подоцна во АК “3 номври”. Меѓу многуте одговорни функции кои ги извршувал, бил и : Тренер на женската сениорска атлетска репрезентација на Македонија; Селектор на репрезентацијата на Македонија во сите категории; Претседател на тренерската организација на Македонија; Претседател на стручниот совет на АС на Македонија; Член на стручниот совет на АС на Југославија; Меѓународен атлетски судија. Добитник е на бројни признанија, дипломи и плакети од Општината, Републиката и пошироко.

Како еден од најуспешните тренери во Македонија, со АК “3 ноември ”, Ѓешовски повеќе пати бил победник на републичките кросеви, екипен победник во јуниорска и сениорска конкуренција и на поединечното првенство на Македонија.. Најголеми успеси постигнал со атлетичарките Славица Конеска, Соња Мицеска, Теодора Кочоска, Даниела Кулеска, како и со атлетичарите Живко Грбуловски, Атанас Димевски и др.

Првите години по војната била изградена првата атлетска патека на Градскиот стадион во Скопје, а во 1950 година и во СРЦ “Сарај” кај Скопје. Ова овозможило во 1953 година во Скопје да се одржи првото сениорско првенство на Македонија. Подоцна, атлетски патеки биле изградени и во Тетово, Штип, Охрид, Велес, како и на Воениот стадион во Скопје.

 

Пишува:

Мирослав Бошковиќ

 

 

 

Permalink