Дали во Македонија има услови за атлетика?!

            Едно од најчесто посавуваните прашања од новинарите, но и од пријателите, особено сега кога рекреативната тркачка маса е во континуиран и постојан пораст е токму ова: Дали во Македонија има услови за атлетика? Зошто Кралицата е на толку ниско, незавидно ниво? Е добре бе, како така, и тие имаат две нозе и вие имате две нозе, како тоа другите земји имаат појаки тркачи и како така ве победуваат?

            Прво, “услови“ е мнооогу широк поим. Прашањето, особено ако доаѓа од дипломиран новинар, мора да биде попрецизно. За жал, како и сите останати во Mакедонија, така и новинарите (со ретки исклучоци) се малку запознаени на тема спорт, а особено атлетика и не знаат што треба да те прашаат, па прашуваат воопштено, во смисла, јас те прашав, ти одговори ми како сакаш, како и да го сфаќаш прашањето. Одтука,  мое контра прашање на ова е: за какви услови зборуваме, за материјални, за физички, за мотивациски, за квалитет, за квантитет? Обично на ова контра прашање, ќе ми се насмеат и ќе ми речат, па да. Така и сега, ќе се обидам по секој од овие точки да дадам поконкретен одговор.

            Обично ова се случува кога ние сме биле гости во некои емисии во живо на пет-десет минути и најчесто, немаме време да ја дискутираме темава бидејќи е премногу обемна, што треба да издадеме посебна книга или барем една семинарска од триесетина страни за да го образложиме и разложиме ова “услови“ на неколку ставки. Тука ќе се обидам да ви одговорам на ова прашање во што покраки црти, за да не ви го одземам премногу долго вниманието, па се надевам дека на кај самите ќе извлечете свој заклучок, а јас ќе ви го кажам мојот.

            Физички услови. Во Македонија, иако делумно, сепак има минимални физички услови за тренирање. Прво, ја имаме Арена Филип II. Во светски рамки, ретко кои атлетичари можат да се пофалат дека тренираат на главната арена/ стадион. Иако реално ова не е предност, бидејќи Арената е всушност фудбалски, а не дом на Атлетиката и Атлетската Федерација на Македонија (АФМ). Затоа најчесто ние како атлетичари немаме предност пред фудбалерите, најчесто вратите на Арената се затворени, а многу често, АФМ не ги подмирува сметките со претпријатието кое стопанисува со Арената, па атлетичарите се секогаш тие кои го јадат подебелиот крај од стапот, а  АФМ не се грижи за оние за кои е тука – атлетичарите.

            Друг ваков објект има и во Охрид и еден со истрошена и излитена тартан патека во Велес, но и таму атлетичари се соочуваат со слични проблеми како и во Скопје. Но Македонија е поголема од само овие три града и младите сакаат да се занимаваат со спорт и во Битола и во Прилеп и во Струмица и во Дојран и да не ги набројувам сите градови поединечно, ме сфаќате.

            Секој пат, на секое Собрание овие проблеми се изложени пред лидерството на АФМ и секогаш се согласуваат дека сме во право и дека се свесни за ситуацијата и дека ветуваат дека ќе се подобрат условите на атлетичарите. Еве веќе дваесет години како тренирам, под истото раководство (плус-минус некоја мини промена во составот) и сеуште ги чекаме ветени промени и подобрување на услови.

            За гардероби и да не зборувам, тоа се луксузи, не се занесувај, ќе ти речат. А туш кабини со топлa вода – е тоа е веќе, Весна ти како во кралска палата да си растела па сега и тушеви бараш. Без разлика дали е -20°С во зима или +50°С во лето, ние сите се пресоблекуваме на резервните клупи под трибини на стадион. А некогаш, кога се подготвува стадионот за некој фудбалски натпревар, пристапот и до тие клупи ни е ограничен.

Градски Стадон

Градски Стадон

            Во секоја населба треба да има по еден мини атлетски стадион со 4-5 патеки, колку да можат локалните клубови да тренираат.  Без трибини, само патека. Толку. Можеби ви делува како занесување, но да не одиме подалеку во светот, во Словенија секое училиште има своја патека со тартан, верувајте, ова не го кажувам на памет, туку од лично искуство, па сеуште мислите дека е занесување? Мене ми делува само како недоволна агилност на АФМ да ја испромовира кралицата како база на секое здраво дете и кревање раце дека никој не сака да финансира. Па да ми дојде и мене на врата да ми бара пари оваа постава каква што ја знам, која мисли само за свој личен интерес, никогаш за атлетичарите, па и јас нема да им дадам.

            Надвор од атлетските храмови кои ни недостасуваат, имаме одлични услови за тренирање за долги патеки. Веројатно тоа е една од причините зошто масовното трчање на улични трки е во значителен пораст, освен тоа што ние постојано го подржуваме и промовираме, заедно со Скопски маратон и уште неколку други помали трки како нашата во Градски парк и кросот на Гази Баба. Освен Кенија и Етиопија, не верувам дека во светски рамки има град како Скопје кој може да понуди подобри услови за маратонски тренинзи. Значи зборуваме за голем град, метропола. Ние имаме  (безмалку) непрекинати услови за тренинзи од 30км по кејот на Вардар. Зборуваме за рамна подлога, за мека подлога, каде може да се штедат колената и зглобовите, без да се лупаат на асфалт. Го имаме и Водно, Водно кон Матка, кон Пантелејмон. Ги имаме и Градски парк. За off-road ги имаме и околните планини и села, како Скопска Црна Гора и Катланово.

            Секако тренирање во метропола има и огромон број на негативни аспекти, но сепак имам услови за тренирање. Во зима, маглата и загаденоста се на високо ниво и тоа најчесто трае по 3-4 месеци, од ноември, па дури до февруари, што значително го отежнува трчањето и зборувам за трчање на појак интензитет по 13-14 тренинзи неделно, не на трчање колку за одржување форма, 2-3 пати во неделата. Јануари е најчесто најтежок, кога ќе падне и снег и кога кејот по два дена е огромна замаглена лизгалица, па тренинзите неизбежно се сведени на “одржување континуитет“. За сето ова време, нашите колеги од соседството се веќе два месеца на Итен во Кенија или Португалија, или Анталија, на идеални 15 степени за подоговтовки на долки патеки и газат на надморска висисна од преку 2500м. Но што е тука е, нема интерес нашата АФМ да вложи во 5 машки и 3 женски (колку што сме моментално активни со резултати кои ветуваат) за да не прати на ваков тип на подготовки.

Надвор од Скопје ги имаме Шапка и Маврово, кои имаат потенцијал да бидат Балкански атлетски седишта за подготовки, само нема кој да предложи да се инвестира во инфраструктура и модернизирање на овие заборавени природни богатста. Така, не само АФМ што ќе има активни приходи, атлетичарите, но и другите спортисти ќе имаат секогаш простор каде да “избегаат“ од градскиот метеж, туку Македонија ќе го доведе спортскиот туризам на високо ниво и сите ќе имаат бенифит. Локалното население ќе има финансиски приходи, а Македонија ќе стане видлива на Европската и светска мапата. Но секако, тоа не е еден од приоритетите на АФМ. Најважно е да се прошета на семинар по покана некаде на другата страна на Светот и да се земат дневници.

Трка на Градски Стадион (нереновиран)

Трка на Градски Стадион (нереновиран)

Услови во однос на квантитет и квалитет, особено меѓу младите. Има. Ова е едно огромно ДА. Особено во спортовите на издржливот, на дисциплините на долги патеки. Македонија и според некои статистички мерки од интернационални институции се смета за генетски настроена кон спортовите на издржливост, но за жал АФМ не покажала интерес да плати неколку тренери кои би организирале предавања и мини училишни трки за да наоѓаат талентирани деца, кои пак потоа би биле стипендирани за да можат да продолжат со спортот и своето соодветно образование. Во моите безмалку дваесе години имам видено неверојатни таленти како доаѓаат и си одат, а АФМ не само што ништо не направиле да ги задржат, туку напротив, со своето ноншалатно и диктаторско однесување, само ги одбиваат и тие неколку талентирани деца кои ќе дојдат од Прилеп или Штип или некој друг помал град или село, на свој трошок во Скопје, со желба и намера да напредуваат. Има квалитет во Македонија. Во однос на квантитетот, во нација од 2 милијони, пет-шест Европски шампиони и еде-двајца светски можат да се издвојат од оваа бројка. Секако, не сме САД со 323.1 милион популација или Кина, со 1.379 билиони за да извадиме 200 шампиони, но за почеток и двајца со Олимписка норма би било квантен скок.

Временски услови. Спомнав погоре за проблемот кој го има Скопје за време на зимскиот период, а тоа за жал е и проблем и на другите градови, помалку или повеќе. Ако не е маглата, тогаш е снегот и ледот или премногу ниските температури. Тоа ни скратува добри три месеци на адаптирани тренинзи кои мора да се сведат на помал интензитет или километража од посакуваната. Летно време се тренира на температури над 40 степени. Сетете се само што може вие да правите на 40 степени, дали имате волја да одите до продавница? Е сега сметајте дека некои од нас треба да одржуваат интензитет и некои просечни тренинзи од 15-20 км дневно на таа температура. И ова трае по три месеци, од крајот на мај до средина на септември. Повторно адаптирање на тренажниот процес и сведување на најпрактичен максимум соодветен за овие услови. Додека нашите соседи тренираат на идеални 15-20 степени на некои 2000мнв некаде на Копаоник или Белмекен. Да, за летно време имаме и ние неколку планински прибежишта, кои се далеку од идеални, како Маврово (кое нема голема н.в., нема ни 1200мнв) или Шапка (која нема идеална и безбедна патека). За оние од нас кои се поупорни и сепак ќе одлучиме да избегаме од горештините, можеме да си го дозволиме тоа максимум две, преку сила три недели, бидејќи АФМ не нѐ подржува финансиски, ниту се ангажира да не подржи и да најде покровител, бидејќи нема интерес од тоа. На нив секако им легнува плата на сметка на први, шетање по интернационални семинари и плус днавници. Зошто би се ангажирале дополнително? Немаат тие проблем. Тие (атлетичарите) кои имаат проблем, нека си ги решат сами. Никој не ги плаќа за тоа? Нели?

Мотивациски услови.  Од погоре наведеново, веројатно сфативте дека оние, најупорните кои сепак ќе останат во атлетика, тоа го прават со силна воља и љубов кон спортот. Психолошки, треба да се соочат со финансиски проблем пред се, бидејќи кога веќе ќе влезете во категорија сениори, голем дел од атлетичарите основаат семејства и влегуваат во полн работен однос што го скратува уште толку времето за тренирање, па треба челична волја за да се соочите со овие проблеми. Кога сме кај финансиите, најчесто секое обраќање кај приватна компанија ви е неодговорено, односно игнорирано. Оние ретките, кои ќе бидат доблесни да ви одговорат, се со порака на извинување, ама буџетот им е затворен за оваа година (на сите, без исклучок, кога сакате пратет им, од јануари до декември) и оние најкоректните, кои некако ќе се нафатат да ве помогнат, тоа е најчесто еднократна помош од некоја симболична опрема, патики, дрес, маици, никогаш директни финансии, шо секако е олеснително, но никако одржливо. Потоа се социјалните предрасуди, во смисла: што се занесуваат уште, наместо да работат нешто, тие трчаат ко луди. Намесот да чува деца, таа излегла трча и слично. Не сакам ни да почнам од тука да навлегувам во темата жените и спортот/атлетиката.

Попова Шапка (архивска, 2012)

Попова Шапка (архивска, 2012)

Суплементација, исхрана, физиотерапевти, спортски прегледи. За ова има неколку приватни клиники кои почнаа од неодамна да ги нудат овие услови на спортистите. Но зборуваме најчесто за суми од 150 евра и нагоре по атлетичар/спортист, па овие институции моментално работат за клубови како Вардар, Кометал и слични тимови кои имаат дебела финансиска позадина. Ако случајно се повредите, далеку било,  прашајте ме мене наместо да чекате редови во државните клиники, бидејќи секако ќе ви речат, одмарај две до три недели, ако не ти помине ќе те пратиме на снимање. Па две-три недели, скршена да ти е ногата ќе ти залечи, не ти треба доктор да ти каже.

Финансиски услови. Исто така, од погоре споменатото, сигурно веќе сфативте дека атлетичарите рапослагаат со 0 денари профит од овој спорт. Без разлика дали се тоа репрезентативци или рекордери или национални шампиони, никој од нас не е  финансики награден за успесите со редовни примања (стипендии), ниту нередовни, еднократни, пола-кратни, 1000ден, ништо, ниту тапшање по рамо, браво бе деца, секоја чест. Ништо. Нула. Не е ни чудо што приватните компании, а и државните не сакаат да ја подржат АФМ и нас поединците, кога парите наменети за атлетичарите всушност никогаш не стигнуваат до нив. Институциите и фирмите тоа го гледаат и за што да даваат пари. Освен тоа, атлетиката не е промовирана со јак маркетинг и ПР (благодарение на неагилноста на АФМ), па ако нема реклама, исто така фирмите немаат интерес финансиски да не подржат – немаат ни тие интерес, не се хуманитарни организации. Плус, кога нема пари, сите на нас атлетичарите гледаат со сожалување, да не речам со потсмев. Не сме “шема“ како кошаркарите и ракометарките и одбојкарките. Кога тие ќе се појават во јавност, сите очи се во нив. Луѓето им ги знаат имињата. Децата се идентификуваат со нив. Затоа што нивните федерации платиле за ПР и маркетинг промоции. Поканиле новинари на натпреварите. Има камери, има директни преноси. Се убедувале, се молеле, се тегнеле. Така одат работите. Знаете како викаат, пара на пара оди. Кај нас ништо ниту излегува ниту влегува. Од шупло во празно.

На крајот од сето ова, може ќе се изненадите ако ви кажам дека краток одговор на вашето прашање, е ДА, во Македонија има услови за атлетика. Има и повеќе од тоа, има услови за минимум Европски шампиони. Има амбициозна, упорна, талентирана, образована и паметна младина. Штом остануваат да тренираат и покрај сите мизерни услови и да напредуваат и да прават, какви-такви резултати, значи има услови и надеж. Нема финасии, нема агилна федерација да ги подржи и поттурне овие деца. Но јас имам силна воља, надеж и позитивна мисла дека работите ќе се променат наскоро. Овој викенд (сабота 16ти декември) ќе се обидеме со неколку клубови кои на свое чело имаат вакви ембициозна и паметна младина да ги смени оние кои одамна не работат во интерес на атлетиката и се надеваме дека со нашите ставови ќе им докажеме на сите, па дури и на противничката гарнитура, дека оваа атлетика заслужува подобра иднина од оваа сегашност и триесетгодишно темно минато со закоравените и заборавени “фотељаши“. Кралицата ќе Издржи!

 

Permalink