Петнаесет години Скопски Маратон

Ок технички, не се 15 последователни години, па затоа подобро да кажам 15то издание на Скопски маратон, денес познат како Виз Ер Скопски маратон.

Изминативе два-три месеци активно бев дел од оваа приказна бидејќи темата на овогодинашното издание на маратонот беше токму јубилејот 15 години, што воедно беше и тема на овој број на списанието кое оваа година организаторите го издадоа во дигитална верзија, а кое можевте (и сеуште можете) да го прочитате тука. За сите кои сте го прелистале веќе, дел од она кое ќе  го споделам нема да биде новина, но знам со сигурност дека добри 90% од учесниците не ни отвориле да се информираат лично за себе, а уште помалку да се заинтересираат да прочитаат дополнителни информации, па затоа тука уште еднаш ќе напишам, па и за оние 10% кои прочитале нека биде повторување, повторувањето е мајка на знаењето велат.

Првото издание на Скоспки маратон е одржано 1997 година, а одржано е и наредната 1998. Потоа, поради финансиски причини претстоеше пауза од девет години. Јас не бев практично свесна дека сум била дел од безмалку сите изданија на Скопски маратон, сѐ до моментот кога не почнав да работам на сториите кои ги пишував за списанието (Инфо Магазинот) на овогодинешниот Виз Ер Скопски Маратон, благодарение на ангажманот и довербата која за оваа задача ми ја дадоа организаторите на настанот.

И помеѓу основните информативни содржини, како што споменав на почетокот, тематски се држевме токму на јубилејот 15 години. И додека ги подготвував содржините и интервјуата со моите соговорници, неминовно и јас се навратив на почетоците на маратонот. За жал нема многу информации на интернет на оваа тема за да имам успешна истражувачка работа, но сепак сакав да го изведам тоа на што е можно попрофесионално ниво.

Од тие причини, морам само на секунда да отсокнам од темата и да потенцирам дека не ми е јасно како голем дел (не сите) од македонските новинари (всушност овие не знам ни дали да ги наречам новинари, зашто ќе ги навредам вистинските новинари) сеуште доаѓаа неподготвени на интервјуа, поставувајќи ги истите прашања како, што јадеш пред трка, кога почна да тренираш и како се пријави за Скопски маратон? Сериозно дечки? Има толку поинтересни, неистражени моменти од овие три-десет прашања кои ни ги вртите на сите атлетичари. Мислиш дека сме милион атлетичари во Македонија, па не можат да не запамтат, ние не сме ни десет маратонци, кои патем сме и секоја година присутни и истите се вртиме на секоја трка и одговараме на истите прашања на секое интервју. Понекогаш се прашувам дали остана некој во државава што не знае што јадам пред трка и што не менува канал кога ќе ме види на ТВ, ‘еве ја оваа, пак истото ќе збори’. Секоја чест за оние неколку новинари кои навистина професионално си ја вршат работата и за кои имам огромна почит и успешна соработка со години наназад, сигурно веќе си знаат кои се, но кои за жал се ретки како дијаманти. Патем, искрено немам намера никого да навредам, само јас се чувствувам навредено кога одредена водителка/водител ќе ме покани на интервју на тема Скопски маратон и на самото интервју ќе ме праша, дали прв пат ќе ти биде оваа година да го трчаш маратонот и како се одлучи да се пријавиш? Кажи ни повеќе за трката… И сега тука јас треба да бидам арогантната и безобразната и на емисија во живо да се “самопофалувам“, – Не јас сум поранешна рекордерка и шампионка на Македонија во маратон, и да се воздржам со лажна насмевка на лице да не ја избламирам во емисијата во живо, кога сакам да ѝ кажам, ама ти ова ќе го знаеше ако направеше два клика на интернет и дојдеше спремна, наместо јас да ти ја водам емисијата.

Да продолжам, значи јас веројатно незадоволна од негативните искуства со лошата истражувачка работа на некои од новинарите, секогаш кога ме ангажираат, сериозно си ја сфаќам работата и детално истражувам, без оглед на тоа што не сум новинар, туку само автор и атлетичарка. Најдов едни архивски снимки од МТВ за маратонот од 1997 и преносот кој тогаш го вршеле и го изгледав со внимание (го споделивме на нашиот јутјуб канал, ако сакате погледнете тука). И тогаш ми се врати филмот во глава, дека јас бев дел од изданието на маратонот во 1998 година.

Скопски маратон 2007

Скопски маратон 2007

За тие што сте ја прочитале “Издржи, кралице“, веќе знаете дека со атлетика почнав да се занимавам токму таа година, таа зима. Маратонот тогаш беше во март и мојот тренер Мето, кој тогаш беше секретар на Атлетска Федерација на Македонија беше дел од организациониот тим и одговорен за ангажирање на судии. Нормално дека во тој период немаше лиценцирани судии, сигурно не во доволен број да ја покриваат целата патека. Плус, тогаш немаше чип систем за следење на тркачите, за да знаете ако некој скрати патека, туку сѐ се бележеше рачно, се мереше со штоперици, судиите рачно ги забележуваа бројките на тркачите кои поминуваа на контролни точки и тоа значеше дополнителна потреба од судии (поимот волонтери не беше ниту атрактивен, ниту познат во тој период). Па така мојот тренер Мето го ангажираше татко ми Атанас, кој пак доаѓаше на секој тренинг со нас и така добро ги знаеше правилата на спортот, но никогаш не бил атлетски судија претходно, ниту стартер (стартер стана подоцна).

И така јас, брат ми и татко ми се најдовме на место судии на трката, односно татко ми беше судија, но јас и брат ми му асистиравме со читање на бројките на тркачите кои поминуваа покрај нас на трката, за да може тој да ги запише навремено на списокот. Нашата локација беше кај кривината кај студентскиот “Гоце Делчев“. На моменти поминуваше група од по 15-20 атлетичари и беше тешко да се забележат сите бројки, јас читав, брат ми Александар читаше и татко ми брзаше да постигне да ги запише сите. Се сеќавам дека претходниот ден сите тројца ја извозевме целата патека со велосипеди, Пони, не брзинци.

Патеката беше обележана со сина лента и така ја следевме. Тогаш се трчаше низ цело Скопје, се стартуваше пред Саем и таму беше и финишот. Се трчаше низ Автокоманда и Чари кај Битпазар, се до Ѓорче и се вртеше околу Ново Лисиче, се одминуваше цела населба. Се трчаше и по Партизанска и ако добро се сеќавам, маратонците и полумаратонците трчаа различен круг, бидејќи сите трчаа еден круг, не како денес, кога маратонците и полумаратонците трчаат иста делница, но маратонците два пати.

Бидејќи бевме само почетници, не ни беше јасно на мене и брат ми колку многу е тоа полумаратон/маратон и сакавме и ние да трчаме бидајќи сите наши клубски пријатели трчаа. Не сфаќавме зошто нашиот тренер не сакаше нас да не пушти да трчаме како нив. Но се сеќавам колку јас и брат ми бевме среќни и возбудени и колку викавме и навиваме кога ги видовме да трчаат покрај нашата контролна точка што заборавивме да им ги прочитаме броевите, но сеедно, им ги знаевме имињата: Даниела, Дејан, Данко, Дане, Кире, Томче… се надевам не заборавив некого. Даниела Кулеска тогаш го постави и рекордот во полумаратон, 1:32 и стоеше така со години додека јас не го соборив на полумаратонот во Прага со истрчани 1:31 во 2012г.

Како што споделив и во интервјуто кое со Александар Чекоров го направивме за списанието, тогаш маратонот беше нешто што го трчаа само атлетичари кои се бореа за пласман и награда или за настап на некое првенство. Во ‘90те воопшто не беше познато како термин за рекреативни тркачи, за пошироката јавност. Пред некое време разговарав со уште една рекреативна тркачка (Тина) која ми ја сподели нејзината приказна како се нашла во трчањето и како кога прв пат слушнала за Скопски маратон, се чудела како тоа се трча по улици и колку е кул што ќе бидат затворени специјално за тркачите и тоа ја примамило да се пријави. Мене пак ми беше чудно тоа што на неа, а верувам и на огромен дел на тркачи како неа, им било тоа чудно, за мене никогаш немало ништо чудно да се затвораат улици за маратонците да трчаат, но јас сум дел од овој спорт од 12 години, 21 година денес, па не сум компетента да кажувам што е чудно, за мене сé што е нормално е досадно.

Она што сакам да го истакнам денес, 15 изданија и повеќе од дваесет години подоцна е колку луѓето како мене ги забележуваат и доживуваат промените. Колку работите се сменети – на подобро. Да, точно е дека многу полека се менуваат работите и дека сакаме да се разбудиме како да сме Њујорк или Бостон.

Но забораваме дека тие имаат помеѓу 50 и повеќе од сто годишна традиција (Бостонски маратон оваа година го одржа 123то издание, дали треба да ве потсетувам што правеле Македонците во и пред 1903г?). Забораме дека и нивните почетоци, дури и години подоцна, учесниците биле апсолутно незадоволни од организациите, но сепак се појавувале, трчале, учесвувале, навивале.

Неодамна, додека истражував за традицијата на финишер медалите и кога прв пат почнале да се доделуваат на секој финишер (бидејќи претходно се доделувале медали само на првите тројца победници), дојдов до сознанија дека за прв пат овој вид на традиција бил воведен токму на најстариот комерцијален маратон во светот, Бостонски маратон во 1983 година. И за ова најдов податоци на еден форум на кој учесниците на оваа трка јасно се сеќаваат како биле пречекувани на целта и како им биле доделувани медалите. Еден тогашен учесник пишува дека медалот немал ниту врвка, дека само така му го “тупнале“ во рака и само што не го избркале да си оди побрзо од финишот. Друг учесник вели: “тогаш само што не нѐ брка на клоци“, буквално им велеле да побрзаат да завршат со трката и да се тргнат, и тоа организаторите, а не нервозни шофери како кај нас.

Скопски маратон 2008, стартер Атанс Кираџиев, ЕУ амбасадорот Фуере со знамето на ЕУ на стартната линија, јас денсно на сликата, на стартот

Скопски маратон 2008

И кога стигнавме до кај нас и Виз Ер Скопски маратон 2019, како учесник кој е дел од овој настан од 1998, со активно учество на истиот од неговото реобновување од 2007, со задоволство сакам да го истакнам прогресот кој го има постигнато оваа трка. Но не само трката, туку моите сограѓани, оние кои трчаат и учествуваат, но и оние кои не се дел од трката. Веќе и да не забележувам нервозни шофери и глупави коментари на социјаните мрежи (иако сеуште ги има, релативно малку до незабележително, по некој заостанат со ниско ниво на спортска и општа култура), полицијата одлично си ја врши својата работа, навивачки екипи има сѐ повеќе, компниите кои се значаен дел за општиот напредок на спортот покажуваат сѐ поголем интерес да бидат дел од оваа манифестација, а преку тоа се надеваме дека на долгорочен план, гледајќи ја големата слика, ќе успееме да ги вклучиме и поактивно во поддршка на домашните спортисти и атлетичари кои без нивна поддршка не можат да бележат континуиран и брз напредок во спортот. Не заборавајте, спортот, особено атлетиката е огледало на една нација! Прашајте ги Американците. И додека сме кај големата слика, главната цел, младината повеќе се посветува на спортот и спортската активност кога има добри примери околу себе, домашни атлетичари на кои ќе се угледува, и родители, семејство и пријатели кои ги гледаат од мали како пример. Сето тоа, долгорочно доведува до понапредно општество во глобала, поуспешни и посреќни луѓе, поздрава нација, економски постабилна, со амбициозна младина.

Сега, кога ги гледам работите од 2019, нема многу кои ги гледаат работите од иста позиција како мене, но сите гледаме со гордост на она што сме го постигнале, точка од која нема назад, само напред. Бројката секоја година драстично расте, интернационалните тркачи исто така ја ставаат Македонија како земја на мапата – од апслолутно анонимна дестинација, до актуелна и посакувана и сето тоа благодарение на оваа трка и напорите кои со многу љубов и посветеност ги влужува организациониот тим на Виз Ер Скопски Маратон.

За 99% од учесниците е само трка, излегуваш, трчаш и чао. Но да се координира целиот настан и да се вметне во сложувалката на големата слика која тие 99% не ја гледаат, тоа е “beyond and above“ (немам соодветен превод да го опише ова, извинете “лектори“). За жал и покрај ова што го пишувам и покрај излагањата на моите соговрници во списанието, повеќето сеуште нема да прочитаат, луѓето не читаат, само слики гледаат, затоа по сто пати прашуваат кога е стартот на трката и дали во 5 до 12 може да се пријават и да си подигнат стартен пакет, а голем дел од тие што ќе прочитаат нема ни да разберат што зборувам, бидејќи не виделе со свои очи и не доживеале на себе она што јас сум го видела во 1998 и она што јас го видов и доживеав на 4 мај 2019. Најблиску што можам да ви кажам како јас ги гледам работите, е последна сцена од “Бандите на Њујорк“, кога гледате како градот се менува, но новите генерации никогаш нема да знаат како било тогаш, затоа што тие го доживуваат само овој момент на градот како што е денес, несвесни за влогот, земајќи го здраво за готово, впрочем како сите нас.

Благодарам Скопски маратон што ме направивте дел од големата слика. Сеуште растеме!

Permalink